mapa strony   |

"Na imię mi Oskar"


„Na imię mi Oskar” – możliwe zastosowanie autorskiego programu biblioterapii w resocjalizacji nieletnich

Szanowny Panie Boże, na imie mam…”

Osadzenie biblioterapii w podejściu terapeutycznym. Przyjęte podejście terapeutyczne.

     Opis realizacji programu zdecydowałam się zacząć od ram czasowych ściśle z tym związanych ram czasowych. Chce zwrócić uwagę, że zdecydowałam się na intensywną terapię krótkoterminową. Trwająca od miesiąca do półtorej i obejmującą cykl 12-13 spotkań biblioterapeutycznych. Wybór terapii krótkoterminowej jest podyktowany argumentami zarówno treści organizacyjnej jak i merytorycznej. Po pierwsze jak wiadomo, pobyt nieletniego w schronisku w swej istocie jest pobytem terminowym, tymczasowym. Po drugie i co być może nie mniej ważne argument merytoryczny posiada mocne podstawy empiryczne: terapia krótkoterminowa, jak ustalono już w latach 70 tych jest co najmniej tak samo skuteczna jak długoterminowa, a przy tym daje większe znacznie możliwości kontrolowania ubocznych, zakłócających jej przebieg, w tym również zjawiska remisji samoistnej i deterioracji. Jednym słowem, intensywna terapia krótkoterminowa, niemal idealnie wkomponowuje się w realia i zadania schroniska dla nieletnich.

Podczas każdego ze spotkań, odczytywaliśmy listy Odkara do Pana Boga, a zarazem przeżywalismy z Oskarem kolejne etapy jego życia.

Biblioterapia – definicje, cele i funkcje.

Pedagogiczne ujęcie biblioterapii pojmuje oddziaływanie poprzez czytelnictwo  jako proces edukacyjny, podczas którego u pacjenta kształtują się sposoby radzenia sobie w ciężkiej dla niego sytuacji. Spodziewane przez terapeutę przeobrażania mogą nastąpić na trzech płaszczyznach: w zachowaniu, przekonaniach i uczuciach. Głównym elementem biblioterapii pedagogicznej jest kształtowanie postaw oczekiwanych społecznie (Kraszewski 2000).

ETAPY PROCESU BIBLIOTERAPEUTYCZNEGO:

1. Diagnoza - zarówno rozpoznanie problemów pacjenta (wychowanka), jak i przewidywanie skutków planowanego działania terapeutycznego,

2. Dobór literatury ściśle związany z daną sytuacją terapeutyczną,

3. Postępowanie terapeutyczno-wychowawcze - czytanie indywidualne  lub zbiorowe (niekiedy tylko słuchanie) wzbogacone dodatkowymi formami pracy - którego celem  jest wywarcie odpowiedniego wpływu na pacjenta (wychowanka), to znaczy:

  • identyfikacja odbiorcy z bohaterem literackim lub sytuacją,

  • refleksja odbiorcy nad czytanym tekstem, samym sobą i sytuacją, w jakiej aktualnie się znajduje,

  • katharsis rodzaj "oczyszczenia", odreagowania,

  • wgląd w samego siebie,

  • zmiana w postawach i zachowaniu.

ZASADY ZAJĘĆ:

W trakcie zajęć należy przestrzegać ogólnych zasad:

1. Całkowitej dobrowolności uczestnictwa w zajęciach,

2. Dostosowania poziomu i tempa zajęć do psychicznych i fizycznych możliwości dziecka (wykorzystywać elementy muzykoterapii i arteterapii),

3. Zajęcia rozpoczynać zajęciami integracyjnymi,

4. Nie wolno oceniać uczestników, każdy ma prawo zachować swoją postawę. Wcześniej zawieramy

kontrakt, gdy dziecko go złamie, łagodnie zwracamy uwagę,

5. Zajęcia wzbudzające zainteresowanie można przedłużyć w czasie, aby uczestnicy mogli się do końca wypowiedzieć na dany temat.

Kiedy wraz z Oskarem obchodziliśmy Urodziny Pana Boga, składaliśmy sobie życzenia na specjalnym torcie urodzinowym. Może spełni się choć jedno?.

Metody oddziaływań wychowawczych:

  • Zabawy ruchowe,

  • Zdania niedokończone,

  • Elementy audiowizualne,

  • Wypowiedzi ustne,

  • Wypowiedzi pisemne,

  • Gry symulacyjne,

  • Czytanie tekstu,

  • Elementy socjodramy i psychodramy,

  • Elementy muzykoterapii, arteterapii.

 

PRAKTYCZNY PRZEBIEG ZAJĘĆ „Grup Oskara „ pierwszej i drugiej edycji.

     W związku z tym, że projekt oddziaływań biblioterapeutycznych został objęty badaniem jego skuteczności w ramach przygotowania rozprawy doktorskiej, w przebiegu badania zastosowano model badań eksperymentalnych z pomiarem początkowym i pomiarem końcowym. Dobór grupy losowo – celowy: celowy- placówka, losowy : grupa eksperymentalna i grupa kontrolna. Na obecnym etapie sprawozdawczym wyniki badań są w opracowaniu.

I. Proces tworzenia pierwszej wersji programu.

     Autorski program biblioterapii „Na imię mi Oskar” powstał w 2010 roku. Jego powstanie miało ścisły związek z przygotowaniem rozprawy doktorskiej z zakresu pedagogiki, która opiera się na eksperymencie pedagogicznym.

W latach 2010-2012 zajęcia z zakresu programu realizowane były wyrywkowo, nie prowadzono ich w uformowanej grupie biblioterapeutycznej. Odbywały się wówczas pojedyncze spotkania, najczęściej w grupie 1. Jednak dzięki temu dokonano pierwszych niewielkich korekt w scenariuszach poszczególnych zajęć.

Kiedy zmarł tytułowy bohater, to my chwyciliśmy pióro by napisac list do Pana Boga.

II. Zrewidowana wersja programu biblioterapeutycznego „Na imię mi Oskar” Refleksja i zmiany wprowadzone po pierwszej edycji programu.

Wakacyjne spotkania z Oskarem i Ciocią Różą. Z początkiem lipca 2012 roku rozpoczęto systematyczne spotkania grupy biblioterapeutycznej- realizowane były tylko i wyłącznie w oparciu o „Oskara”. Cykl dziesięciu 1,5 godzinnych spotkań, realizowanych 2 razy w tygodniu, w których wzięła udział losowo dobrana grupa 17 nieletnich, zaowocował wersją zrewidowaną programu. Ewaluacji wersji podstawowej dokonano po uwzględnieniu i dokładnej analizie wniosków z pierwszej edycji

„Grupa Oskara” po pierwszej edycji pozwoliła mi na dokonanie istotnych zmian w programie oraz sformułowanie sugestii co do jego dalszej realizacji. Pierwsza wersja została wzbogacona o 2 dodatkowe spotkania integracyjne, poprzedzające przejście do właściwego procesu biblioterapeutycznego Oraz dodatkowo jedne zajęcia kończące, podczas których uczestnicy żegnają się z taka formułą wzajemnej pracy. Ważne by podczas tych spotkań kłaść duży nacisk na wdrożenie uczestników do respektowania ustalonych norm i zasad obowiązujących podczas zajęć, jest to niemal niezbędnym warunkiem budowania atmosfery wzajemnego zaufania w grupie. Istotna, choć niedoceniona w przypadku procesu biblioterapii jest baza lokalowa, zajęcia powinny odbywać się bowiem za każdy razem w tej samej sali, spełniającej wymogi nie tylko bhp ale dającej poczucie bezpieczeństwa i dyskrecji.

Głęboka refleksja dotycząca liczebności i metody formułowania grupy biblioterapeutycznej skłoniła mnie to tego że kolejna edycja programu przebiegała w jednej tylko grupie wychowawczej liczącej 10 nieletnich - nie tak jak uprzednio w oddziale międzygrupowym. Wpłynęło to na wyraźnie odczuwalne większe poczucie dyskrecji i bezpieczeństwa osobistego nieletnich podczas zajęć. Istotnie przełożyło się na efektywność i zaangażowanie w prace podczas spotkań.

Wiosenne spotkania z Oskarem i Ciocią Różą. Program według którego realizowano zajęcia w „Drugiej grupie Oskara” (II edycji programu) adresowany jest do grupy terapeutycznej liczącej od 10 do 12 osób. Istotne jest, że spotkania powinny następować według przedstawionego niżej harmonogramu, w ściśle określonej, zaprezentowanej kolejności. Każda jednostka tematyczna- jedno spotkanie trwa od 1 do 1,5 godziny, w zależności od tępa pracy grupy, jej liczebności, poziomu zintegrowania, formy czytania tekstu jaką przyjmie prowadzący i innych zmiennych mających wpływ na przebieg każdego spotkania, których nie da się do końca przewidzieć.

Spotykały nas rózne wyzwania: rysowaliśmy autoportret, innym razem obradowaliśmy jako członkowie powołanej przez rząd Komisji Etyki Moralnej, króra ma ustrzec nasze społeczeństwo przez upadkiem...

Tematyka i zakres poszczególnych zajęć:

1 i 2. Kim jestem, kim jesteś? – zajęcia integracyjne, zawieranie kontraktu z grupa, poznawanie siebie nawzajem. Ustalenie wzajemnych oczekiwań.

3 i 4. Dzień dobry, to ja Oskar. – wprowadzamy bohatera literackiego. Przedstawiamy go grupie.

5.Tu gdzie teraz jestem. Identyfikacja z bohaterem, odnalezienie wspólnych płaszczyzn.

6. Młodość…wraz z Oskarem przeżywany własną młodość, rozwiązujemy typowe dla tego okresu konflikty

7. Mam lat 30. Wkraczamy w dorosłość – kreujemy siebie w roli rodzica, męża.

8. Kryzys wieku średniego. Rozwiązujemy problemy typowe dla wieku średniego. Dylematy, wybory życiowe.

9.Pożegnania – każdy z nas czeka na kogoś kto już nigdy nie wróci. Dzięki doświadczeniom Oskara, uczymy się żegnać z bliskimi.

10. Starość...w towarzystwie Oskara godzimy się z nadchodzącą starością i tym co ze sobą niesie. Dokonujemy bilansu życiowego

11. To mój ostatni list.. Śmierć, jako coś nieuniknionego. Oswajamy się z myślą o śmierci jako naturalnego skutku życia. Żegnamy się z Oskarem.

12. Kim byłem kim będę? Kim jestem, co zmieniło się we mnie, jakie są moje wartości? Ciężar refleksji przenosimy na autorefleksje : z refleksji nad bohaterem na refleksję nad samym sobą.

13. „Z daleka będę rozpoznawał Twoje kroki, tak różne od innych „– przeformułowujemy i oswajamy się z poczuciem straty związanym z zakończeniem cyklu spotkań..

III. Wstępne podsumowanie przebiegu spotkań Pierwszej i Drugiej Grupy Oskara.

Nie zawsze udawało się ukryć zdziwienie literackimi wyczynami kolegów z Grupy Oskara

Ale zawsze kiedy trzeba było rozwiązać problem, chwytalismy się za ręce - razem, musi nam się udać!

Ostatnie zadanie przebiegało w ciszy i skupieniu. Jakoś trzeba ukryc smutek rozstania.

 

     Pierwsza edycja programu pozostanie wyjątkową, dostarczyła uczestnikom wielu emocji – wielu z nich nie dało się ukryć, co pozwoliło na poznanie siebie i innych z całkiem nowej, nieznanej dotąd strony. 9 sierpnia 2012 roku „Grupa Oskara” przeszła do historii. Przeżyliśmy z Oskarem całe jego Życie. Doświadczając radości, miłości, rozstań i rozczarowań, towarzyszyliśmy mu od młodości przez dorosłość i starość, aż do śmierci. 17 uczestniczących w projekcie nieletnich, przez cykl spotkań poprzez pisanie wcielało się w liścia który spadł z drzewa, innym razem znajdywali czapkę niewidkę, pisali list do wroga, zdradzali swoje sekrety, wrzucali swój strach do kapelusza, pisali list do przyszłości, który wspólnie wrzucaliśmy do morza, czy wracali pamięcią do wspomnień, które wywołują uśmiech na ich twarzy. Podczas ostatniego spotkania grupy 9 sierpnia 2012 roku uczestnicy pożegnali się „Listem do samego siebie”.

Z uwagi na wymagania jakie niesie za sobą model badań eksperymentalnych, zajęcia drugiej edycji programu rozpoczęto dopiero gdy nieletni z jego pierwszej edycji opuścili grupę wychowawczą. I tak już 18 marca 2013 roku rozpoczęła się druga edycja programu biblioterapeutycznego „Na imię mi Oskar”. 20 kwietnia 2013 roku odbyły się jej ostatnie zajęcia, więc także i ta grupa Oskara przeszła już do wspomnień. Jaka była druga Grupa Oskara? Nie sposób uniknąć porównań, lecz nie można dokonać ich uczciwie. Na pewno jest bogatsza o doświadczenia jakie zdobyłam podczas pierwszej edycji. I to jedyny wniosek jaki mogę wysunąć jako prowadzący, nie krzywdząc żadnego z chłopców pozostałymi porównaniami. Tym razem podczas pożegnania każdy z uczestników wskazał ze zgromadzonych w swojej teczce rzecz szczególnie dla niego istotną – ważną, która sam stworzył i tam umieścił podczas naszych spotkań.

Aktualnie tworzone są bazy danych celem dokonania obliczeń nad merytoryczną skutecznością programu.

Edyta Masternak